Vitet e vështira të fëmijërisë në Shqipëri dhe largimi në Greqi – artisti shqiptar shkëlqen dhe nderohet me Luanin e Argjendtë të Venecias
Mario Banushi, artisti shqiptar i rritur në Greqi, i cili fitoi “Luanin e Argjendtë” në Bienalen e Teatrit të Venecias 2026, është spikatur për talentin, i cili manifestohet në gjuhën e tij unike skenike dhe në performancat që kombinojnë rrëfimin teatral dhe kinematografik.
Rruga e tij nuk ishte e lehtë: fëmijëria e tij nga kushte të vështira, pasi ai e kaloi pjesën më të madhe të jetës larg nënës së tij, fillimisht duke u rritur me gjyshen e tij në Shqipëri, përpara se të kthehej në Greqi dhe të përshtatej me një realitet të ri .
Megjithatë, përvojat e vështirë u bënë një burim frymëzimi për punën e tij, duke përforcuar lidhjen e tij të thellë me çështjet e familjes, identitetit dhe origjinës.
Luani i Argjendtë i Venecias është një çmim veçanërisht i rëndësishëm, i cili në të kaluarën u është dhënë figurave kryesore si Fellini, Kurosawa dhe Liddell.
Vendimi u mor nga Bordi i Drejtorëve të Bienales së Venecias, pas një propozimi nga Drejtori Artistik i Departamentit të Teatrit, Willem Dafoe.
Kush është Mario Banushi?
Mario Banushi është regjisor dhe interpretues. Ai ka lindur në vitin 1998 dhe jetoi në Shqipëri deri në moshën gjashtë vjeç, përpara se të vendosej përgjithmonë në Greqi.
Mario Banushi studioi aktrim në Shkollën e Dramës së Konservatorit të Athinës, nga e cila u diplomua në vitin 2020. Në të njëjtin vit, ai krijoi filmin e tij të parë me metrazh të shkurtër, të titulluar PRANVERA, i cili mori pjesë në vjeshtën e vitit 2021 në Festivalin e Filmit TIFF.
Në vitin 2017, ai punoi si asistent i Euripides Laskaridis në shfaqjen THIRIO, e cila u prezantua në Bienalen e Athinës.
Që nga viti 2020, ai është përfshirë aktivisht në artet interpretuese, ndërsa bashkëpunimi i tij më i fundit ishte me Nova Melancholia në projektin “Marcel Duchamp” (2022).
Puna e tij e parë regjisoriale ishte shfaqja RAGADA, një pjesë e së cilës u prezantua në Festivalin ROOMS2022, të organizuar nga Gerasimos Kappatos, dhe më pas në Teatrin Sti Sala.
Kjo u pasua nga “MIRUMË LINDITA”, e cila u shfaq në Skenën Eksperimentale të Teatrit Kombëtar të Greqisë, ndërsa vepra e tij e tretë, “TAVERNA MIRESIA – MARIO BELLA ANASTASIA”, dhe pjesa e fundit e trilogjisë, u prezantua në korrik 2023 në Festivalin e Athinës dhe Epidaurit.
Mario Banushi është një “Onassis AiR Fellow” për sezonin 2023-24 përmes Dramaturgy Fellowship dhe për sezonin 2025-26 në kuadër të bashkëpunimit të Onassis AiR me NTCH.
Në një intervistë me Lifo, në vitin 2023, ai kishte deklaruar për suksesin dhe njohjen: “ Suksesi ka shumë të bëjë me të qenit i ndershëm, në një mënyrë që rezonon.”
“Shumë mësues më thanë se do të dështoja”.
Të mërkurën, më 21 janar, Banushi bëri një postim prekës në llogarinë e tij personale në Instagram, përmes të cilit u shpreh se e kishte të pamundur për të besuar se u nderua me Luanin e Argjendtë, duke e parë emrin e tij midis personaliteteve të mëdha si Fellini dhe Kurosawa.
Njëkohësisht, ai theksoi se çmimi i kujton nga vjen, sakrificat e prindërve të tij, fëmijërinë të vështirë dhe dashurinë që ka për krijimin. Në mbyllje, ai falënderoi bashkëpunëtorët e tij dhe audiencën, duke deklaruar se është krenar që është më i riu i cili merr çmimin prestigjoz.
Siç shkroi ai në mbishkrimin e postimit të tij: “ Ende nuk mund ta besoj, duke parë listën e njerëzve që janë nderuar me Luanin e Argjendtë: Fellini, Liddell, Kurosawa, Bianchi, Guandinino, etj. Tani shoh emrin tim. Ky çmim do të më kujtojë se prindërit e mi ecën dhe emigruan në kërkim të një të ardhmeje më të mirë, të varfër, pa e ditur se ku do të përfundonin, me shpresën e vetme si udhërrëfyes. Do të më kujtojë veten time në shkollë, kur ëndërroja për jetën që jetoj sot, ndërsa shumë mësues më thoshin se do të dështoja. Do të më kujtojë nga vij dhe shtëpinë time të vogël e të varfër në Shqipëri, e cila ishte plot dashuri. Do të më kujtojë se ka një arsye pse krijoj .”
“Do të më kujtojë njerëzit që e duan punën time, por edhe ata që e urrejnë, sepse është e pamundur t’i kënaqësh të gjithë (për fat të mirë). Tani, përveç maces sime, të cilën e dua pa masë, do të kem një luan tjetër të vogël që do të më kujtojë shumë gjëra. Faleminderit shumë për mesazhet tuaja dhe për dashurinë që tregoni për punën time” janë fjalët e tij para Bienales së Venecias!, i cili më tej tregon edhe historinë e tij.
“Kur isha rreth një vjeç, nëna ime u detyrua të më linte me gjyshen time, në Shqipëri, dhe të largohej”.
Shfaqja “MAMI” pati premierën e saj botërore në Stegi të Fondacionit Onassis më 6 shkurt, përpara se të niste udhëtimin e saj ndërkombëtar.
Mario Banushi, i cili po bën turne në botë me veprat e tij të para, “Goodbye”, “Lindita (2023) dhe Taverna Miresia – Mario, Bella, Anastasia (2023), duket se po vazhdon qasjen ritualiste që paraqiti në Goodbye, Lindita. Atje, ai eksploroi lamtumirën, kujtesën dhe rrënjët, përmes prizmit të migrimit dhe familjes.
Në shfaqjen “MAMI, fokusi zhvendoset te amësia, duke ruajtur lidhjen e thellë me të kaluarën, marrëdhëniet dhe identitetin.
Krijues i një gjuhe skenike tërësisht të tijën, 26-vjeçari cilësohet ndërkombëtarisht si fëmija mrekulli i teatrit.
Mario Banushi është shprehur për performancën: “Kur isha rreth një vjeç nëna ime u detyrua të më linte me gjyshen, në Shqipëri, dhe të largohej. Deri në moshën trembëdhjetë vjeç, e thërrisja gjyshen time “mami”. Kur nëna ime më mori me vete në Athinë, u rrita në apartamentin sipër furrës së bukës ku ajo punonte, me aromën e bukës së sapopjekur. U rrita me shumë gra (që pynonin aty). U rrita me gra të reja dhe të moshuara. U rrita me më shumë se një nënë. Kjo performancë është për to: një dëshirë, një lutje për peshën që mbart fjala “mama”, si për atë që e dëgjon ashtu edhe për atë që e thotë. Kush kujdeset për kë – unë kurrë nuk e kam kuptuar këtë marrëdhënie të ndërlikuar. Dhe kurrë nuk do ta kuptoj. Por po përpiqem ta zbuloj atë si një kordon kërthizor, si zorrën që lidh jetën me rrënjët e saj.” /mapo/
