Qeveria shqiptare ka zyrtarizuar udhërrëfyesin strategjik që synon të përgatisë vendin teknikisht dhe ligjërisht për t’u bërë pjesë e Zonës Schengen dhe Bashkimit Evropian brenda kësaj dekade. Me vendim, Këshilli i Ministrave miratoi “Planin e Veprimit Schengen 2026–2030”, një dokument që prek çdo hallkë të sigurisë kombëtare.
Sipas dokumentit të botuar në Fletoren Zyrtare, objektivi strategjik i qeverisë është: “Deri në vitin 2030, që përbën objektivin kryesor të qeverisë për t’u anëtarësuar në BE, Shqipëria të ketë përmbushur të gjitha kërkesat e Schengen-it.”
Struktura e re, “koordinatori kombëtar”
Për të menaxhuar këtë proces, qeveria ka vendosur krijimin e një hierarkie të re. Ministria e Punëve të Brendshme merr një rol qendror, duke u caktuar si “Koordinatori Kombëtar i Schengen-it”. Ky autoritet, i mbështetur nga një Strukturë Drejtuese ndërinstitucionale, do të mbikëqyrë zbatimin e reformave dhe do të raportojë për progresin.
11 shtyllat e planit
Dokumenti strategjik është ndarë në 11 objektiva specifikë, që mbulojnë të gjitha aspektet e sigurisë dhe lëvizjes së lirë:
Menaxhimi i kufijve
Modernizimi i infrastrukturës në pikat e kalimit dhe harmonizimi i plotë i legjislacionit me atë të BE-së.
Sistemet e informacionit
Krijimi i bazave të të dhënave të ndërveprueshme me sistemet europiane (SIS, VIS), duke rritur sigurinë kibernetike.
Politika e vizave
Përafrimi i regjimit të vizave të Shqipërisë me politikën e përbashkët të BE-së.
Politika e kthimit
Rritja e efikasitetit në kthimin e emigrantëve të parregullt dhe respektimi i të drejtave të njeriut.
Armët e zjarrit
Harmonizimi i plotë i ligjit për armët me acquis të BE-së dhe gjurmimi digjital i tyre.
Antikorrupsioni
Reforma për integritetin e stafit në pikat kufitare dhe agjencitë ligjzbatuese.
Një pikë e planit është edhe përgatitja për skenarin e anëtarësimit. Dokumenti parashikon zhvillimin e kornizave ligjore për momentin kur kontrollet kufitare me fqinjët (që janë pjesë e Schengen) do të hiqen, duke kaluar në një bashkëpunim policor pa barriera fizike.
Kontrolli i armëve, digjitalizim dhe gjurmim
Një nga prioritetet madhore mbetet kontrolli rigoroz i armëve të zjarrit. Sipas dokumentit, Shqipëria tashmë ka regjistruar mbi 75% të poseduesve të armëve në regjistrin elektronik kombëtar “SIMA”. Megjithatë, objektivi i ri për periudhën 2026-2030 është harmonizimi i plotë me legjislacionin e BE-së. Për këtë, Policia e Shtetit do të përdorë sisteme të avancuara si “iBase” dhe “iArms” të Interpolit, si dhe sistemin e ri “Traffic” për informacionin balistik.
Sipas vendimit, në pikat e kalimit kufitar parashikohet rritja e kapaciteteve njerëzore dhe logjistike, përfshirë njësitë K9 dhe pajisje moderne zbulimi, për të parandaluar trafikimin e armëve.
Antikorrupsioni, fokus te sektorët me risk të lartë
Kapitulli 10 i dokumentit i dedikohet funksionimit të autoriteteve antikorrupsion. Strategjia e re 2024-2030 targeton fushat më problematike: pronat, prokurimet publike, shëndetësinë, arsimin dhe doganat.
Një ndryshim i rëndësishëm strukturor është transferimi i Drejtorisë së Përgjithshme Kundër Korrupsionit nën varësinë e Ministrit të Shtetit për Administratën Publike dhe Antikorrupsionin. Qeveria angazhohet për rishikimin e ligjit për sinjalizuesit (whistleblowers) brenda vitit 2026, për ta përafruar plotësisht me Direktivën e BE-së, si dhe forcimin e Agjencisë së Mbikëqyrjes Policore (AMP) për të pastruar radhët e uniformave blu.
Drejtësia
Në fushën e drejtësisë penale, Shqipëria konfirmon thellimin e bashkëpunimit me Eurojust dhe Zyrën e Prokurorit Publik Evropian (EPPO). Dokumenti vlerëson se Shqipëria është lider në Ballkanin Perëndimor për numrin e ekipeve të përbashkëta hetimore. Objektivi është që deri në vitin 2027, legjislacioni shqiptar për bashkëpunimin gjyqësor të jetë plotësisht i harmonizuar me atë të BE-së, duke lehtësuar ekstradimet dhe njohjen e ndërsjellë të vendimeve gjyqësore.
Financimi dhe monitorimi
Kostoja e këtij transformimi rrënjësor do të mbulohet nga Buxheti i Shtetit dhe nga fondet e donatorëve (BE). Për të garantuar suksesin, plani parashikon dy momente kyçe kontrolli: një vlerësim afatmesëm në fund të vitit 2027 dhe një vlerësim përfundimtar në vitin 2030.
