Evropa po përballet me një “gjendje emergjence gjeopolitike dhe gjeoekonomike”, deklaron Emmanuel Macron. Nëse kontinenti nuk investon më shpejt në ekonominë e tij dhe nuk heq pengesat ndaj rritjes, do të “anashkalohet” nga teknologjia amerikane dhe importet nga Kina.
Ky ishte mesazhi i presidentit francez drejtuar homologëve evropianë, i dhënë në një intervistë për The Economist dhe gjashtë gazeta të tjera më 9 shkurt. Ai foli në prag të një takimi të Bashkimit Evropian më 12 shkurt, ku do të diskutohet se si të rritet konkurrueshmëria e unionit. Shumë liderë evropianë ndajnë ndjenjën e urgjencës, por nëse bien dakord me recetat e tij është tjetër çështje. Në shenjë të debatit të ashpër që pritet, udhëheqësit e Gjermanisë, Italisë, Belgjikës dhe disa vendeve të tjera kanë thirrur një takim “para-samiti” përpara ngjarjes kryesore. Macron ka pranuar t’u bashkohet.
Thirrja e presidentit francez që Evropa të lëvizë më shpejt për të gjeneruar rritje dhe për të ulur varësinë fokusohet në katër pika. Së pari, ai argumenton për një përpjekje më të madhe për të thjeshtuar morinë e rregulloreve për të cilat BE-ja njihet me të drejtë. Së dyti, Macron dëshiron që Evropa të diversifikojë furnizuesit për të frenuar varësinë nga grupe të ngushta ofruesish jo-evropianë. Kjo përpjekje duhet të shtrihet, thotë ai, nga forcimi i rolit ndërkombëtar të euros—për shembull, përmes zhvillimit të linjave të këmbimit valutor të denominuara në euro me partnerë tregtarë—deri te reduktimi i varësisë nga asete kritike që vijnë nga jashtë, si gazi natyror amerikan dhe shërbimet e kompjuterizimit në re (cloud).
Së treti, Macron mbron një politikë të “preferencës evropiane” për të mbrojtur “industritë kritike” të unionit, si çeliku, kimikatet dhe mbrojtja. Me këtë ai nënkupton lidhjen e subvencioneve shtetërore me një përqindje minimale të inputeve evropiane, në varësi të sektorit, si edhe zbatimin e rregullave “blini evropian” në prokurimin publik. Së fundi, presidenti francez kërkon një shtysë shumë më të madhe të BE-së për investime në inovacion, si publike ashtu edhe private, në përputhje me rekomandimet e raportit të vitit 2024 të shkruar nga Mario Draghi, ish-kreu i European Central Bank. Macron dëshiron nisjen e “eurobondeve për të ardhmen”, që do të investohen në mbrojtje dhe siguri, teknologji të gjelbra dhe inteligjencë artificiale, duke u mbështetur pjesërisht te norma e lartë e kursimeve të evropianëve.
Thirrje të tilla për reforma evropiane janë bërë shumë herë, por Macron nuk është i vetmi lider që tani ndien një urgjencë më të madhe. Presidenti francez e quan këtë një “moment Groenlandë”: evropianët e tjerë kanë filluar të kuptojnë peshën e madhe të asaj që është në lojë. Ekziston rreziku, paralajmëron ai, që momenti fillestar i traumës—kur evropianët shqetësohen se Amerika po i braktis—të shndërrohet në “një ndjenjë lehtësimi frikacake” sapo kriza të kalojë. Kjo do të ishte gabim. Evropa, thotë ai, po përballet tani me një administratë amerikane “hapur armiqësore”, që dëshiron “copëtimin” e saj. “Të gjithë duhet ta kuptojnë,” thotë ai, “se kriza që po jetojmë është një çarje e thellë gjeopolitike.”
Në disa prej pikave të presidentit, BE-ja tashmë po lëviz në drejtimin francez. Për shembull, SAFE, skema e re e prokurimit të përbashkët të mbrojtjes së unionit, përcakton—me këmbënguljen e Francës—që të paktën 65% e përbërësve të shumë sistemeve që financon duhet të vijnë nga vende anëtare të BE-së ose nga vende me marrëveshje asociimi me të.
Do të jetë më e vështirë për Macron të gjejë dakordësi për rregullat e preferencës evropiane. Franca po përballet me kundërshtime ndaj dëshirës së saj për rregulla të forta që favorizojnë firmat evropiane në “Aktin e Përshpejtuesit Industrial” të BE-së, i cili po negociohet nga Stéphane Séjourné, komisioneri evropian për industrinë (dhe mik i vjetër i Macron). Gjermania dhe Italia shqetësohen se kjo mund të përkthehet në proteksionizëm. Vendet baltike dhe nordike, si dhe Holanda, kanë paralajmëruar së bashku se rregulla të tilla rrezikojnë “të fshijnë përpjekjet tona për thjeshtim” dhe të “shtyjnë investimet larg BE-së”. Legjislacioni mund të jetë një “ndryshues loje” dhe një “fitore e madhe për Francën”, thotë Mujtaba Rahman nga Eurasia Group, një konsulencë rreziku, “por ende ka shqetësime se bëhet fjalë për proteksionizëm francez të maskuar si autonomi strategjike”.
Macron e hedh poshtë këtë akuzë. “Nuk mendoj aspak se kjo është proteksioniste,” argumenton ai, duke deklaruar se thjesht dëshiron t’i kursejë firmat evropiane duke “mos u imponuar atyre rregulla që nuk ua imponojmë importuesve”.
Presidenti francez shtoi edhe një tjetër shtysë për bashkëpunimin evropian duke riafirmuar angazhimin për një program të përbashkët të vështirë të mbrojtjes ajrore. Sistemi i Ardhshëm i Luftimit Ajror (FCAS), një projekt i përbashkët mes Francës, Gjermanisë dhe Spanjës, synon të përfshijë një avion luftarak të gjeneratës së gjashtë, dronë autonomë dhe një “re luftarake” komunikimi. Pas vitesh tensionesh të ashpra mes kompanive të përfshira, shumë analistë e kanë shpallur projektin të vdekur. “Ne mendojmë se është një projekt i mirë, dhe nuk kam dëgjuar asnjë koment gjerman që të sugjerojë të kundërtën,” këmbëngul Macron. Madje, ai dëshiron të tërheqë partnerë të tjerë evropianë, për të krijuar sisteme konkurruese me ato amerikane.
Në fund, argumenton Macron, Evropa nuk duhet t’i nënvlerësojë pikat e saj të forta: si një treg prej 450 milionë banorësh, por edhe si një rajon i qeverisur nga sundimi i ligjit. Sfida është t’i shndërrojë këto pika të forta në leva të fuqisë gjeopolitike, përpara se fuqi të tjera të ecin aq përpara sa Evropa të mos mund të konkurrojë më. Ishte shqetësimi se Evropa po përjashtohej nga manovrat e fuqive të mëdha që e shtyu së fundmi Macron të dërgojë këshilltarin e tij diplomatik në Moskë. Ai u kthye, siç pritej, me mesazhin se Rusia nuk ishte e interesuar për paqe.
Do të ketë mjaft skepticizëm ndaj disa prej thirrjeve të Macron. Situata e tij politike e brendshme është e dobët. Ai nuk ka shumicë në parlament dhe i kanë mbetur vetëm 15 muaj në detyrë për t’i shtyrë përpara idetë e tij. Ka hutim në shumë kryeqytete evropiane që Franca refuzoi në janar të mbështesë marrëveshjen tregtare BE-Mercosur me vendet e Amerikës Latine, pikërisht në kohën kur udhëheqësi i saj argumentonte për diversifikimin e tregtisë evropiane në emër të autonomisë strategjike. Por pak kush do t’i kundërshtonte paralajmërimet e Macron se Evropa është shumë e ngadaltë dhe shumë e fragmentuar, dhe se po i mbaron koha për të rregulluar problemet e saj. Ashtu si, në fund të fundit, po i mbaron edhe atij./ The Economist
