as një dekade funksionimi, koncesioni i sterilizimit në sistemin shëndetësor publik mbyllet sot, duke i dhënë fund një prej kontratave më të diskutueshme të partneritetit publik-privat në Shqipëri. I nisur në vitin 2015 si një reformë për të modernizuar sallat kirurgjikale dhe për të garantuar standarde më të larta higjiene, projekti u paraqit fillimisht si një zgjidhje për një problem të vjetër të spitaleve shqiptare. Por gjatë viteve ai u shndërrua edhe në një nga debatet më të forta politike dhe juridike të sektorit të shëndetësisë.
Një reformë që lindi nga kriza e infrastrukturës spitalore
Kur u konceptua projekti i sterilizimit në vitin 2015, sistemi spitalor shqiptar përballej me një problem të njohur: instrumente kirurgjikale të amortizuara, autoklava të vjetra dhe një proces sterilizimi të shpërndarë në çdo spital, shpesh jashtë standardeve bashkëkohore.
Argumenti i qeverisë së kohës ishte se shumë prej pajisjeve datonin prej dekadash dhe se standardet e sterilizimit nuk garantonin siguri të plotë për pacientët. Për këtë arsye u vendos që sterilizimi të mos kryhej më në mënyrë të fragmentuar nga çdo spital, por të centralizohej përmes një shërbimi të integruar në formën e partneritetit publik-privat.
Kontrata 10-vjeçare u nënshkrua në dhjetor të vitit 2015 nga Ministria e Shëndetësisë me kompaninë koncesionare, duke parashikuar furnizimin e spitaleve publike me sete kirurgjikale sterile, logjistikë për transportin e instrumenteve, veshje kirurgjikale dhe standardizim të procesit të dezinfektimit.
Çfarë ndryshoi në sallat kirurgjikale
Risia kryesore e modelit të ri ishte kalimi nga sterilizimi i instrumenteve brenda spitaleve në një sistem të centralizuar. Setet kirurgjikale përgatiteshin paraprakisht sipas llojit të ndërhyrjes dhe shpërndaheshin në spitale në mënyrë të standardizuar.
Sipas autorëve të projektit, kjo solli disa ndryshime të rëndësishme: rritjen e standardeve të higjienës, furnizim më të sigurt për sallat kirurgjikale dhe mundësi për të rritur numrin e ndërhyrjeve në spitalet publike.
Ish-ministri i Shëndetësisë Ilir Beqaj, i cili ishte në detyrë kur u nënshkrua kontrata, e ka mbrojtur vazhdimisht këtë projekt, duke argumentuar se ai ishte një partneritet për modernizimin e kirurgjisë publike dhe jo një koncesion klasik për shfrytëzimin e një aseti shtetëror.
Sipas tij, sistemi i ri solli standarde që më parë mungonin dhe ndikoi në transformimin e shërbimeve kirurgjikale në spitalet publike.
Nga reformë në debat kombëtar
Megjithatë, me kalimin e viteve, koncesioni i sterilizimit u kthye në një nga çështjet më të debatueshme të shëndetësisë shqiptare.
Kritikat kryesore u përqendruan te kostoja e kontratës dhe te mënyra e pagesës së shërbimit. Pagesat bëheshin sipas përdorimit të seteve kirurgjikale, çka sipas kritikëve rritte faturën për shtetin sa herë rritej numri i ndërhyrjeve kirurgjikale.
Auditime dhe analiza të mëvonshme evidentuan gjithashtu probleme në monitorimin e kontratës dhe në kontrollin e kostove, duke e bërë sterilizimin një nga simbolikat kryesore të debatit mbi partneritetet publik-private në shëndetësi.
Në të njëjtën kohë, projekti u bë objekt hetimi nga drejtësia dhe roli i ish-ministrit Beqaj në këtë kontratë mbetet pjesë e një procesi gjyqësor ende të hapur.
Fundi i një cikli
Mbyllja e sotme e koncesionit shënon fundin e një cikli 10-vjeçar që filloi si një reformë për modernizimin e kirurgjisë publike dhe përfundoi si një nga kontratat më të debatuara të sektorit shëndetësor në vend.
Në thelb, historia e sterilizimit përmbledh një dilemë që vazhdon të mbetet aktuale për sistemin shëndetësor shqiptar: si të modernizohen shërbimet publike dhe si të balancohet nevoja për investime me transparencën, kontrollin dhe përgjegjësinë publike./TemA
