Shqipëria është në rrugë të mirë për t’u anëtarësuar në Bashkimin Europian me 27 shtete anëtare, me anëtarësimin e mundshëm që mund të vijë aq shpejt sa në vitin 2030.
Vendi është lavdëruar gjerësisht dhe vlerësuar shumë nga BE-ja dhe të tjerë për shpejtësinë dhe efikasitetin me të cilin ka, deri tani, mbyllur “kapitujt” negociues dhe gjithashtu progresin që ka bërë në zbatimin e reformave të konsideruara të nevojshme për t’u bashkuar me klubin e BE-së.
Në të vërtetë, Shqipëria është shpallur si nxënëse e parë ndër disa shtete të Ballkanit të radhitura për anëtarësim të mundshëm në BE.
Por vendi vazhdon gjithashtu të ketë një nga normat më të larta të paraburgimit (PTD) në Europë. Që nga nëntori 2025, popullsia e burgut të tij qëndronte në 4.578 me 58% në paraburgim. Norma e tij prej 94,6 të paraburgosurish për 100.000 banorë është 4 deri në 5 herë më e lartë se mesatarja e BE-së. Kjo kontribuon në mbipopullimin në shumë qendra ndalimi dhe nënvizon nevojën për të reduktuar mbështetjen e tij në këtë masë të diskutueshme.
Disa kanë argumentuar se përdorimi i vazhdueshëm i paraburgimit madje vë në pikëpyetje kredencialet e saj aktuale për anëtarësim në BE.
Ekziston një rast, në veçanti, që tani është duke u theksuar.
Historia e Kryetarit të Bashkisë së kryeqytetit shqiptar, Tiranës, ka qenë diçka si një zjarr i ngadalshëm i cili ka dështuar, deri tani, të ndezë shumë vëmendje mediatike jashtë vendit.
Por rasti i Erion Veliajt po fillon t’i lërë gjuhët lirisht në vetë zemrën e makinerisë së BE-së.
Eurodeputeti lituanez Petras Austrevicius, anëtar i byrosë me ndikim të parlamentit, ka një rol kyç kur bëhet fjalë për zgjerimin e BE-së: zëvendësi është raportues i parlamentit europian për zgjerimin.
Duke i folur këtij portali, eurodeputeti tha, “Rasti i Erion Veliajt dëshmon se Shqipëria ende duhet të bëjë progres të madh drejt një sistemi gjyqësor që funksionon efektivisht me paanshmëri dhe mbrojtje ligjore që funksionon mirë. Ndërsa Veliajt iu dha kohët e fundit qasje në dosjen e provave të rastit të tij, kjo tashmë përbën një shkelje në sistemin gjyqësor të vendit, me elemente presioni dhe përdorimi (nga) shërbimet speciale,” shtoi zëvendësi, anëtar i Renew Europe, një nga grupet politike kryesore në parlamentin e BE-së dhe anëtar i komitetit të tij të punëve të jashtme.
Veliaj ka qenë në paraburgim që nga arrestimi i tij në vitin 2025 për akuza të pretenduara korrupsioni, të cilat ai i mohon vendosmërisht, të cilat u lëshuan nga Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK).
Avokatët e tij pretendojnë se ai mbahet i burgosur për arsye politike dhe po bëjnë thirrje që qeveria shqiptare të “respektojë sundimin e ligjit.”
Pavarësisht se është mbajtur që nga shkurti i vitit të kaluar, kryetari i bashkisë tre herë i zgjedhur iu dha vetëm kohët e fundit qasje në mijëra dokumente gjyqësore të cilat, ai thotë, janë jetike për mbrojtjen e tij.
Por është çështja më e gjerë e paraburgimit ajo që ka ardhur gjithashtu nën vëzhgim.
Human Rights Without Frontiers International (Bruksel), një OJQ e respektuar dhe e themeluar prej kohësh me bazë në Bruksel, tani dëshiron veprim për të adresuar çështjet binare të vazhdimit të ndalimit të tij dhe paraburgimit.
Ajo thotë se është “thellësisht e shqetësuar” nga trajtimi i rastit Veliaj.
Duke iu referuar rastit, drejtori i HRWF Willy Fautre tha, “Shumë kritika janë shprehur nga anë të ndryshme të spektrit politik në Shqipëri, përfshirë nga kundërshtarët politikë si ish-Ministri i Drejtësisë Ylli Manjani. Prokuroria thuhet se është e metë dhe e motivuar politikisht, por ndërsa Shqipëria është kandidate për Bashkimin Europian, pasiguritë dhe dyshimet rreth një dështimi të mundshëm të Shqipërisë për të respektuar standardet e gjyqit të drejtë të BE-së nuk mund të vazhdojnë. Nevojiten vëzhgues ndërkombëtarë.”
Ai vazhdon, “Human Rights Without Frontiers International rekomandon që Parlamenti Europian të dërgojë një delegacion vëzhguesish dhe të ketë një dialog me palët e ndryshme. Këshilli i Europës gjithashtu duhet të ftohet të monitorojë progresin, ose mungesën e tij, të sistemit gjyqësor të Shqipërisë.”
Ai shtoi, “Human Rights Without Frontiers International gjithashtu do të ishte e gatshme të hetonte çështjen dhe të raportonte në Bruksel.”
Në janar, Këshilli i Europës me bazë në Strasburg mblodhi përfaqësues nga gjyqësori, shërbimet e prokurorisë, parlamenti shqiptar dhe të tjerë për një konferencë në Tiranë për të adresuar sfidat e paraqitura nga përdorimi “joproporcioneal” i paraburgimit në Shqipëri dhe për të eksploruar rrugë drejt reformës.
Ish-ministri i drejtësisë shqiptar Besfort Lamallari raportimisht tha se “përdorimi i tepruar” i paraburgimit “nuk është vetëm një problem statistikor, por një problem themelor i të drejtave të njeriut, prezumimit të pafajësisë dhe proporcionalitetit të ndërhyrjes shtetërore.”
Gianluca Esposito, Drejtor i Përgjithshëm i të Drejtave të Njeriut dhe Sundimit të Ligjit në KiE, raportimisht tha se, sipas jurisprudencës së Gjykatës Europiane të të Drejtave të Njeriut, paraburgimi duhet t’i nënshtrohet “shqyrtimit të rreptë” për të siguruar që çdo privim i lirisë është “i ligjshëm, i nevojshëm dhe proporcional.” Masa të tilla mbrojnë prezumimin e pafajësisë dhe paraburgimi duhet të mbetet “një masë e fundit,” tha ai.
Ekspertët ndërkombëtarë thirrën për kufij të rreptë mbi kohëzgjatjen e paraburgimit dhe KiE tha se është gati të “mbështesë procesin dhe të punojë në mënyrë konstruktive me të gjithë aktorët e përfshirë.”
Disa kanë kontrastuar qëndrimin e KiE-së mbi çështjen me atë, deri tani, të parlamentit europian.
Parlamenti i BE-së lëshoi një raport draft mbi Shqipërinë (dhe vendet e tjera kandidate ballkanike) në mes të shkurtit, por nuk bëri asnjë përmendeje të paraburgimit.
Megjithatë, ai ri-deklaroi se Shqipëria, e cila, nëse progresi aktual vazhdon, shpreson të bashkohet me BE-në aq shpejt sa në 2030, “duhet të konsolidojë më tej historikun e saj të hetimeve, ndjekjeve penale dhe dënimeve përfundimtare, veçanërisht në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë.”
Më herët këtë muaj (Mars), Kasowitz LLP, një firmë ligjore, lëshoi një raport mbi atë që, sipas saj, janë “defektet themelore të procesit të rregullt ligjor” që qëndrojnë pas vazhdimit të ndalimit të Veliajt.
Raporti thekson atë që gjithashtu quan përpjekje nga prokurori – Struktura e Posaçme Shqiptare Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) – për të “dëmtuar të drejtën e Kryebashkiakut Veliaj për një gjykim të drejtë.”
Ekziston gjithashtu njëfarë kritike e trajtimit të pretenduar që kryetari i bashkisë ka marrë nga SPAK gjatë gjithë procesit që vjen nga burime dykahëshe dhe ekspertësh. Qeveria shqiptare është e regjistruar si duke thënë se “mbështet plotësisht” SPAK, i cili ka nisur raste kundër figurave me profil të lartë.
Firma ligjore, megjithatë, ka pretenduar se organizata “vazhdon të bëjë argumente të pabazuara për të justifikuar paraburgimin e tij të vazhdueshëm” dhe kishte cituar “aktivitetet e tij lobiste si bazë për të zgjatur ndalimin e tij.”
“Lobimi, megjithatë, nuk është ndër kriteret e përcaktuara për të justifikuar paraburgimin e një të pandehuri,” thotë firma ligjore.
Daniel Fetterman, partner në Kasowitz LLP dhe këshilltar ndërkombëtar i Veliajt, thotë, “Mbështetja e SPAK-ut mbi avokatinë dhe lobimin e ligjshëm për të justifikuar paraburgimin e tij të vazhdueshëm të paligjshëm në Shqipëri është thellësisht shqetësuese. Peticioni i qeverive dhe të folurit publikisht rreth rastit të dikujt është një e drejtë demokratike themelore dhe jo një bazë për burgosje apo ndëshkim,” tha ai.
Ai shtoi, “Pas më shumë se një vit paraburgim dhe shkeljeve të tjera serioze të procesit të rregullt ligjor në rastin e tij, është e përshtatshme që qeveria amerikane – e cila ndihmoi në themelimin dhe këshillimin e SPAK-ut – të hetojë çfarë ka ndodhur dhe pse kjo po ndodh,” tha Fetterman.
“Me letra drejtuar Departamentit të Shtetit dhe Departamentit të Drejtësisë të SHBA, kjo është pikërisht ajo që ne po u kërkojmë atyre të bëjnë,” tha ai.
Disa kanë dalë fuqimisht në mbrojtje të SPAK-ut, përfshirë eurodeputetin socialist austriak Andreas Schieder, raportuesin e parlamentit të BE-së për Shqipërinë, i cili kohët e fundit i tha këtij portali se organizata luan “një rol vendimtar” në luftën kundër korrupsionit në Shqipëri dhe se kjo “tregon se qeveria shqiptare e merr seriozisht këtë detyrë.”
Zëvendësi tha se puna e SPAK-ut është “thelbësore për një qasje të qëndrueshme për të përmbushur reformat e kërkuara para-anëtarësimit.”
Megjithatë, media lokale po i kushton gjithnjë e më shumë vëmendje si rastit Veliaj ashtu edhe përdorimit të paraburgimit, me Albanian Daily News që raporton se gjykata supreme e vendit kishte nisur një rishikim të praktikave gjyqësore dhe paraburgimit. Kjo, sipas saj, vjen mes shqetësimit në rritje, përfshirë nga “institucionet ndërkombëtare”, mbi përdorimin e praktikave të tilla, me qeverinë që përballet me kërkesa për reformë në mënyrë që paraburgimi të aplikohet “vetëm kur është rreptësisht i nevojshëm” dhe të mbështetet nga “arsyetim i qartë gjyqësor.”
Albanian Times thotë se rasti kundër Veliajt, i cili është anëtar i partisë Socialiste të Kryeministrit Edi Rama, ka bashkuar kritikët nga “skajet e kundërta të spektrit politik të Shqipërisë” dhe i njëjti portal vëren se, më 30 janar, një letër e përbashkët u lëshua nga “Rrjeti i Qyteteve Ballkanike B40” duke bërë thirrje për t’i dhënë fund paraburgimit. Letra quan paraburgimin një “trend të rrezikshëm.”
Balkan Insight, ndërkohë, zbuloi kohët e fundit plane të mundshme qeveritare për të kufizuar kompetencat e SPAK-ut të cilin, vëren, u krijua në vitin 2016 me mbështetjen e BE-së dhe SHBA-së si pjesë e përpjekjeve më të gjera të Shqipërisë për t’u bashkuar me BE-në.
Thuhet se deri kohët e fundit, qeveria insistonte se nuk do të ndërhynte në rastet gjyqësore dhe kishte refuzuar të komentonte mbi zyrtarët që përballen me gjykim.
Kjo, thotë portali, ndryshoi në pasojë të një rasti tjetër me profil të lartë: Zëvendëskryeministrja e Shqipërisë Znj. Belinda Balluku, e cila akuzohet se ka ndërhyrë në procedurat e prokurimit publik.
Ajo mohon fuqimisht dhe vendosmërisht çdo shkelje.
Disa kanë kontrastuar dy rastet, Balluku dhe Veliaj, duke pretenduar se ndërkohë që qeveria ishte “e shpejtë” të jepte imunitet për Znj. Balluku, kishte qenë relativisht e heshtur mbi Veliajn. Është pretenduar se, në rastin e Znj. Balluku, qeveria kërkoi t’i jepte asaj imunitet ndaj ndjekjes penale me legjislacion. Në rastin e kryebashkiakut, pretendimet e mëtejshme thonë, edhe pse ai u zgjidh drejtpërdrejt në detyrë, “pak ose aspak përpjekje” u bë për ta mbrojtur atë. Ky portal i është drejtuar qeverisë për koment, por deri më sot nuk ka marrë përgjigje.
Shtatorin e kaluar Euronews Albania raportoi se Këshilli i Ministrave kishte shkarkuar Veliajn nga pozicioni i tij si Kryetar i Bashkisë së Tiranës, por në nëntor, Balkan Insight raportoi më tej se Gjykata Kushtetuese shqiptare kishte vendosur në favor të Veliajt, duke anuluar vendimin e Këshillit të Ministrave.
Rasti Veliaj tani po lëviz me shpejtësi lart në axhendën politike, me Hashtag.al që raportoi muajin e kaluar se ish-ministri i drejtësisë Ylli Manjani, ish kundërshtar politik, kishte thënë se vazhdimi i ndalimit të kryebashkiakut duket “përtej logjikës ligjore dhe procedurale.”
Mbështetësit e kryebashkiakut inkurajohen nga një rishikim i Gjykatës Supreme i praktikave gjyqësore, përfshirë paraburgimin, dhe hapi tjetër në këtë sagë të gjatë është dëgjimi i Veliajt kundër ndalimit të tij, që duhet të dëgjohet nga Gjykata Kushtetuese më 20 maj.
E gjithë kjo vjen ndërkohë që ora po tik-takon mbi procesin e hitherto të lavdëruar të anëtarësimit të Shqipërisë, diçka që BE-ja ka, në përgjithësi, përqafuar me shumë entuziazëm. Presidenti i Këshillit të BE-së Antonio Costa ka thënë se anëtarësimi i Shqipërisë në Unionin Europian është “qëllimi ynë i përbashkët” dhe ky është një qëndrim i ndarë nga shumë figura të tjera politike të BE-së.
Pas samitit të BE-së për Ballkanin Perëndimor të dhjetorit të kaluar, Presidenti Costa tha, “Shqipëria ka arritur të hapë të gjitha grupet negociuese në një kohë shumë të shkurtër, të fundit vetëm në nëntor. Viti tjetër (2026) do të jetë momenti i tyre i së vërtetës për të përshpejtuar reformat.”
Në një samit kyç zgjerimi në nëntor, Presidenti Costa gjithashtu tha, “Shqipëria ka investuar një sasi të madhe pune dhe ka përshpejtuar shumë progresin në rrugën e saj të anëtarësimit.”
Një ekspert i bazuar në Bruksel mbi Ballkanin Perëndimor tha, “Shqipëria ka bërë progres të madh dhe mbresëlënës drejt anëtarësimit, por, aktualisht, është turp që raste të tilla po hedhin diçka si hije mbi kredencialet e saj aktuale të BE-së.”
Duke i folur këtij portali, një zyrtar i Komisionit Europian tha, “BE-ja i kushton rëndësi të madhe sundimit të ligjit dhe të drejtave themelore, përfshirë të drejtën për një gjykim të drejtë. Komisioni monitoron dhe raporton mbi progresin në këtë fushë në kontekstin e negociatave të anëtarësimit të BE-së. Kjo përfshin përdorimin e paraburgimit, e cila u diskutua kohët e fundit gjatë Nënkomitetit të Drejtësisë, Lirisë dhe Sigurisë midis BE-së dhe Shqipërisë.
“Komisioni do të vazhdojë të monitorojë nga afër dhe të mbështesë konsolidimin e sundimit të ligjit dhe të drejtave themelore në Shqipëri, si pjesë e procesit të integrimit europian të vendit, dhe do të vazhdojë të diskutojë me autoritetet shqiptare përputhjen e duhur me standardet europiane përkatëse në këtë fushë,” shtoi zyrtari.
Link i artikullit origjinal:
https://brusselsmorning.com/albania-judicial-system-eu-pressure/96441/
