Presidenti i SHBA-ve, Donald Trump, pret shefin e NATO, Mark Rutte, në Shtëpinë e Bardhë të mërkurën, ndërsa lufta me Iranin ka çuar marrëdhëniet e SHBA-së me anëtarët e tjerë të aleancës ushtarake në një pikë krize.
Presidenti republikan ka kërcënuar të tërhiqet nga aleanca transatlantike me 32 anëtarë dhe ka kritikuar aleatët europianë të Uashingtonit javët e fundit për atë që ai e quajti mbështetje të pamjaftueshme për fushatën bombarduese SHBA-Izrael kundër Iranit. Trump tha të martën se sulmet do të ndaleshin pasi të dy palët ranë dakord për një armëpushim dyjavor.
Trump u ka bërë thirrje vendeve që varen nga nafta e rajonit të Gjirit të thyejnë kontrollin e Iranit mbi Ngushticën e Hormuzit, por vendet europiane nuk pritet të marrin pjesë në operacione pastrimi minash apo misione të tjera për të siguruar lundrimin, për sa kohë vazhdojnë armiqësitë, sipas dy diplomatëve europianë.
Irani është zotuar të pengojë këtë pikë kyçe strategjike me mina derisa të përfundojë lufta.
Rutte, i njohur në Europë si një “pëshpëritës i Trump-it”, ka ndërtuar një marrëdhënie të ngrohtë me Trump pavarësisht tensioneve dhe vitin e kaluar iu referua atij si një “babi” që menaxhon një grindje në oborrin e shkollës mes Izraelit dhe Iranit. Një diplomat tjetër europian e përshkroi qasjen e Rutte ndaj Trump si të përulur, por efektive.
Konflikti për Iranin ka përkeqësuar gjithashtu shqetësimet transatlantike mbi Ukrainën, Groenlandën dhe shpenzimet ushtarake, megjithëse zyrtarë të lartë amerikanë kanë siguruar privatisht qeveritë europiane se administrata mbetet e përkushtuar ndaj NATO-s, sipas njërit prej diplomatëve.
“Kjo është një pikë e rrezikshme për aleancën transatlantike,” tha Oana Lungescu, ish-zëdhënëse e NATO-s, tani në Royal United Services Institute.
Kur dy liderët të takohen, Rutte pritet të shprehë interes të përbashkët për rikthimin e tregtisë normale detare pas rritjes globale të çmimeve të energjisë për shkak të konfliktit, sipas diplomatëve. Ai gjithashtu pritet të përpiqet të largojë liderin amerikan nga kritikat publike ndaj aleancës, ndërsa thekson hapat që vendet evropiane po ndërmarrin për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes.
Një zyrtar i NATO-s tha se Rutte do të kërkojë të rrisë bashkëpunimin në industrinë e mbrojtjes dhe të diskutojë luftërat në Iran dhe Ukrainë.
Megjithatë, është e paqartë nëse NATO, një aleancë mbrojtëse e fokusuar në Amerikën e Veriut dhe Europë, do të luajë një rol të gjerë në Lindjen e Mesme. Rutte nuk është mandatuar nga liderët europianë për t’u angazhuar në një operacion në Ngushticën e Hormuzit gjatë takimit me Trump.
“Pres që ai të vazhdojë dialogun për Ukrainën dhe ndarjen e barrës brenda NATO-s,” tha një diplomat tjetër i lartë europian, duke shtuar se ish-politikani holandez ka thënë se anëtarët e aleancës “duhet të përfshihen në hapjen e Hormuzit” pas një armëpushimi.
Takimet e Trump në Zyrën Ovale me liderë të huaj shpesh janë spektakolare, ku lavdërimet dhe ankesat shprehen publikisht para kamerave televizive. Shtëpia e Bardhë nuk ka bërë të ditur nëse takimi Trump-Rutte do të jetë i hapur për median.
NATO, që përfshin vendet evropiane, SHBA-në dhe Kanadanë, u krijua në vitin 1949 për të kundërshtuar rrezikun e një sulmi sovjetik dhe ka qenë themeli i sigurisë perëndimore që atëherë.
Në javët e fundit, Trump e ka quajtur vazhdimisht NATO-n një “tigër letre” që nuk është i dobishëm në kohë nevoje. I pyetur nga një gazetar i Reuters më herët këtë muaj për tërheqjen nga NATO, Trump u përgjigj: “A nuk do ta bënit edhe ju po të ishit në vendin tim?”
Fokusi i tij në Lindjen e Mesme rrezikon gjithashtu të devijojë armët amerikane nga Ukraina, mbrojtja e së cilës është një prioritet kryesor për shumicën e anëtarëve evropianë të NATO-s. Kritikat e Trump ndaj Ukrainës, angazhimi me Rusinë dhe kërcënimet për të marrë Groenlandën nga Denmark kanë alarmuar këta aleatë.
“Ai është zhgënjyer nga mungesa e gatishmërisë së NATO-s dhe aleatëve të tjerë për të ndihmuar gjatë operacionit ‘Epic Fury’, edhe pse përpjekja e tij për të shkatërruar kërcënimin nga Irani është në dobi të tyre,” tha zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Anna Kelly. “Siç ka thënë ai, Shtetet e Bashkuara do ta mbajnë mend këtë.”
