Nga Ylli Manjani
Vendimi i fundit i Gjykatës Kushtetuese të Shqipërisë për të rrëzuar kërkesën e Ilir Metës nuk është thjesht një akt procedural. Është një sinjal alarmi për mënyrën se si funksionon drejtësia penale e reformuar në Shqipëri.
Argumenti i përdorur në vendimin e gjykatës, se “…duket se ka fakte që bindin edhe një vëzhgues të jashtëm se personi mund t’i ketë kryer veprat penale..”, nuk është vetëm i paqartë. Është thelbësisht i rrezikshëm!!
Sepse në thelb, çfarë po thotë gjykata?
Që nuk ka rëndësi çfarë provohet në sallën e gjyqit. Mjafton që të krijohet një perceptim bindës jashtë saj.
Kulmi!
Ky standard nuk është juridik. Është sociologjik. Madje më keq: është propagandistik.
Në një shtet të së drejtës, masa e sigurisë, veçanërisht paraburgimi, nuk vendoset mbi bazën e asaj që “duket”, por mbi bazën e provave konkrete, të verifikueshme dhe të debatuara në një proces kontradiktor gjyqsor.
Çdo devijim nga ky standard është një rrëshqitje drejt arbitraritetit.
Ky formulim nuk është i ri, në fakt. Atë e ka shpikur dhe përdorur në mënyrë të përsëritur nga Gjykata e Posaçme e Apelit kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar. Tashmë ajo është ngritur në një nivel edhe më të lartë: është legjitimuar në mënyrë implicite nga vetë Gjykata Kushtetuese.
Shkencë juridike e hatashme!!!
Po mirë, ta vijojmë pak shkencën, lind pyetja thelbësore:
Kush është “vëzhguesi i jashtëm”?
Publiku? Opinioni? Titujt e portaleve? Kush?!
Sepse në praktikë, “bindja e publikut” nuk krijohet në vakum. Ajo ushqehet çdo ditë nga rrjedhje të qëllimshme të materialeve hetimore, nga përgjime të selektuara dhe nga një narrativë e ndërtuar me kujdes në media. Publiku ynë është i tejmbushur me bindje që të gjithë vjedhin. Nëse ky “publik” më pas përdoret si standard për të justifikuar heqjen e lirisë, a kemi kemi hyrë në një rreth vicioz:
akuza prodhon perceptim, perceptimi prodhon masë sigurie?!
Pa kaluar ende nëpër gjykim.
Kjo përmbys një nga parimet e përjetshme të së drejtës: prezumimin e pafajësisë. Në vend që shteti të provojë fajësinë përtej çdo dyshimi të arsyeshëm, individi mbahet në burg sepse “duket sikur mund të jetë fajtor”.
Në këtë logjikë, procesi gjyqësor penal në Shqipëri nuk është më vendi ku zbulohet e vërteta. Ai është kthyer në një formalitet që vjen pas dënimit faktik me paraburgim.
Nga ana tjetër, nëse mjafton të bindet publiku për të marrë masa ndaj një individi, atëherë pyetja që lind natyrshëm është:
Përse na duhen gjykatat?
Nëse vendimi real merret në ekranet televizive dhe në dosjet e rrjedhura, atëherë salla e gjyqit mbetet vetëm një dekor institucional.
Ky nuk është më problem i një rasti. Është një model që po konsolidohet.
Dhe çdo model i tillë ka një kosto, jo vetëm për individin që sot është subjekt i tij, por për vetë besimin te drejtësia nesër.
Reforma nuk mjafton tashmë. Duhet përmbysje.
