Nga Gianluca Mercuri, Corriere della Sera
“Kurthi iranian” në të cilin Benjamin Netanyahu e ka tërhequr Donald Trumpin po bëhet gjithnjë e më i dukshëm. Rrëfimet më të besueshme gazetareske kanë konfirmuar se kryeministri izraelit e ka bindur presidentin amerikan për një luftë të re (pas asaj të 12 ditëve në qershor 2025), mbi bazën e një supozimi që doli i pasaktë: se protesta popullore, e nxitur në mënyrë të përshtatshme nga agjentët izraelitë, ishte gati të shpërthente sërish dhe, e shoqëruar nga një fushatë bombardimesh, do të çonte në rrëzimin e regjimit.
Paradoksi që po shfaqet para syve tanë është se ndodhi e kundërta. Protesta popullore nuk ndodhi, regjimi nuk u rrëzua dhe, nëse ka ndryshuar, ka ndryshuar për keq, duke u ngurtësuar edhe më shumë dhe duke zbuluar një mjet të fuqishëm presioni që nuk e kishte përdorur kurrë më parë: bllokimin e Ngushticës së Hormuzit. Udhëheqja e re është më e vjetër se më parë, duke rikthyer mënyrat e mbijetesës të provuara nga themeluesit e Republikës Islamike. Dhe natyrisht është e vendosur të mos heqë dorë nga arma bërthamore, e cila do ta bënte përfundimisht të paprekshme. Asnjë marrëveshje me Shtetet e Bashkuara nuk do ta bëjë të ndihet e sigurt pas asaj që ka bërë Trump. Do të shërbejë vetëm për të fituar kohë për të ndërtuar bombën dhe për t’u mbyllur si Koreja e Veriut.
Pse regjimi iranian mbijetoi
Danny Citrinowicz, nga Instituti për Studime të Sigurisë Kombëtare, është një nga analistët më të kthjellët në shpjegimin se si dhe pse gjërat kanë shkuar krejt ndryshe nga ajo që izraelitët u paraqitën amerikanëve në takimet e shkurtit që çuan në bombardimet e fundit të muajit dhe fillimin e luftës: “Në vend që të përshpejtojë ndryshimin”, shkruan ai në Foreign Affairs, “lufta e ka ngadalësuar atë. Vdekja e Khamenei-t e ka ndërprerë evolucionin e Iranit dhe i ka dhënë regjimit mundësinë të konsolidohet. Presioni i jashtëm për rrëzimin e regjimit iranian ka kontribuar në ruajtjen e tij.”
Më poshtë janë elementet kryesore që, fatkeqësisht, mbështesin këtë vlerësim.
Gabimet e Trump
Situata para luftës: Regjimi po kalonte një krizë shumë të rëndë. Protestat midis dhjetorit dhe janarit kishin qenë më të mëdhatë që nga revolucioni i vitit 1979. Ekonomia ishte në gjendje të keqe: rial-i kishte humbur gjysmën e vlerës dhe inflacioni afrohej 50%.
Regjimi gjithnjë e më i delegjitimuar: Edhe para asaj vale protestash, pakënaqësia ishte e dukshme, sidomos me pjesëmarrjen shumë të ulët (40%) në zgjedhjet parlamentare të vitit 2024. Regjimi tentoi të zbusë situatën duke zgjedhur një president më të moderuar, Mahmoud Pezeshkian, dhe duke pezulluar ligje më të ashpra mbi shaminë.
Rruga e vetë-reformimit: Represioni i ashpër e ndali revoltën, por nuk mjaftonte për të shpëtuar regjimin. Problemet strukturore, korrupsioni dhe kriza ekonomike, mbetën. Sipas Citrinowicz, e vetmja rrugë mbijetese ishte një reformim i pjesshëm i brendshëm.
Khamenei nuk ishte më i keqi: Udhëheqësi Suprem i vrarë në bombardimet e 28 shkurtit, ndonëse kontrovers, ishte më pragmatik se grupi që e zëvendësoi. Ai kishte mbështetur marrëveshjen bërthamore me Obamën dhe kishte treguar kujdes në disa raste. Tani, udhëheqja e re është më radikale dhe më e ngurtë.
Nga Venezuela te dështimi i “ndryshimit të regjimit”: Modeli i ndryshimit të shpejtë të regjimit si në Venezuelë nuk funksionoi. Garda Revolucionare ka forcuar kontrollin dhe pushteti është bërë më kolektiv dhe më i ashpër.
Çfarë mund të ndodhë tani?
Lufta mund të vazhdojë pafundësisht
Një skenar është përshkallëzimi i vazhdueshëm: SHBA vijon me bombardime, Irani me mbylljen e Hormuzit. Por kjo do të destabilizonte gjithë rajonin dhe ekonominë globale.
Marrëveshje që forcon regjimin
Një tjetër skenar është marrëveshja, e cila do t’i jepte frymëmarrje ekonomike Iranit dhe do të ulte pakënaqësinë popullore, duke e bërë regjimin më të qëndrueshëm.
Rikthimi i ambicies bërthamore
Me një udhëheqje më radikale dhe me rezerva të mëdha uraniumi të pasuruar, programi bërthamor iranian mund të përshpejtohet sërish.
Përfundimi i Citrinowicz është paradoksal: një strategji që synonte të parandalonte një Iran bërthamor mund ta ketë bërë atë më të mundshëm. Dhe rezultati mund të jetë një Iran më pak i parashikueshëm, më pak i moderuar dhe potencialisht më i rrezikshëm.
