Më 25 shtator 2025, Gjykata Federale e Virxhinias mori në shqyrtim kërkesën e paraqitur nga prokurorja e përkohshme federale Lindsey Halligan për gjykimin e ish-drejtorit të FBI-së, James Comey, për dy çështje penale. Por shumë shpejt, raporti procedural u përmbys: nga akuzuese, prokurorja federale u kthye vetë në objekt shqyrtimi gjyqësor. Ish-drejtori i FBI-së ngriti një pretendim thelbësor: Lindsey Halligan nuk ishte emëruar në mënyrë të rregullt dhe, për rrjedhojë, nuk kishte të drejtë të ushtronte autoritet federal prokurorial. Gjykata federale nuk heshti dhe nuk e relativizoi çështjen. Përkundrazi, ajo mori një vendim që tashmë konsiderohet një prej referencave në jurisprudencën kushtetuese amerikane, duke sanksionuar parime themelore:
Një zyrtar që nuk është emëruar ligjërisht e kthen çdo veprim të tij në akt nul që në origjinë (void ab initio). Autoriteti i bazuar në ligj është parakusht absolut. Nuk ka legalizim ex post për emërime antikushtetuese. Nuk ka ratifikim retroaktiv, sepse ratifikimi kërkon që autoriteti të ketë ekzistuar në momentin e veprimit. Gjykata nuk mund ta neutralizojë faktin që një prokuror pa mandat ka drejtuar procesin. Kur i gjithë procesi është i kontaminuar, i gjithë procesi rrëzohet. Si pasojë, gjykata federale vendosi se: emërimi i prokurores ishte në kundërshtim me Kushtetutën; çdo akt i saj ishte i paligjshëm për mungesë autoriteti ligjor; dhe çështja penale ndaj James Comey duhej rrëzuar.
(Lexo vendimin bashkangjitur ne fund.)
Pas një rezistence disa mujore dhe pasi asnjë gjykatë amerikane nuk e njohu më si prokurore federale, më 20 janar 2026 Lindsey Halligan u largua nga zyra e prokurorit federal. Ky është një shembull i qartë se si një sistem drejtësie korrigjon veten, si gjykatat ruajnë pavarësinë reale nga sistemi prokurorial dhe si në fund drejtësinë e bëjnë gjykatat dhe jo prokurorët.
Krahasimi me rastin shqiptar është tronditës.
Çështja Dado është, në thelb, shumë më e rëndë se rasti Halligan. Në Shtetet e Bashkuara bëhej fjalë për një tejkalim afati në ushtrimin e mandatit. Në Shqipëri kemi të bëjmë me diçka shumë më themelore: një individ që nuk i ka pasur kurrë kriteret ligjore për të qenë prokuror. Pra, jo një mandat i skaduar, por një mandat që nuk ka ekzistuar asnjëherë në kuptimin juridik. Një person që nuk ka pasur kurrë të drejtë të ushtrojë autoritet shtetëror, të marrë vendime në emër të Republikës dhe të përdorë pushtetin penal të shtetit.
Si ka reaguar sistemi shqiptar i drejtësisë përballë këtij pretendimi?
Jo me verifikim, jo me shqyrtim në themel, jo me transparencë. Përkundrazi: me shmangie, me heshtje dhe me mbrojtje korporative. Kërkesa drejtuar Këshillit të Lartë të Prokurorisë për përfundimin e statusit të një personi që pretendohet se ka uzurpuar një funksion publik pa bazë ligjore nuk është shqyrtuar në themel. Gjykatat penale, gjyqtari Bani dhe gjyqtari Pëllumbi kanë shmangur vendimmarrjen substanciale, duke u fshehur pas çështjeve formale të kompetencës, madje u shkua deri atje sa ju fallsifikua firma Veliaj që të mos ushtronte rekurs në Gjykatë të Lartë.
Ndryshe nga gjykata amerikane, e cila ndërhyri menjëherë për të mbrojtur rendin kushtetues, sistemi shqiptar ka zgjedhur të mos shohë dhe të mos dëgjojë. Pikërisht për këtë arsye, çështja tashmë ka mbërritur në Gjykatën Administrative, me kërkesën për konstatimin e pavlefshmërisë absolute të dekretit të emërimit. Kjo është përpjekja e fundit për ta rikthyer debatin aty ku duhet të ishte që në fillim: te legjitimiteti i mandatit.
Ky nuk është një test për Erion Veliajn dhe as për qytetarin Olsi Dado. Ky është një test zjarri për vetë sistemin e drejtësisë.
Pyetja është e thjeshtë: a kemi një sistem drejtësie që është shndërruar në një korporatë gjyqësore, e ndërtuar për të mbrojtur interesat e paligjshme të anëtarëve të saj, apo një sistem që ekziston për t’u dhënë drejtësi qytetarëve, edhe kur në bankën e të akuzuarve janë vetë anëtarë të drejtësisë?
Reforma në drejtësi kishte në themel të saj pikërisht pastrimin e sistemit nga pjesa e kalbur e tij, për t’i dhënë atij autoritetin moral për të gjykuar të tjerët. Nëse, pas reformës, konstatohet se individë kanë ushtruar në mënyrë të paligjshme një funksion shtetëror me pasoja kaq të rënda sa pushteti penal dhe sistemi hesht dhe i mbron, atëherë reforma në drejtësi nuk ka dështuar në mënyrë spektakolare, ajo ka dështuar rëndë në thelbin e saj.
Ky dështim po cenon jetën e dhjetëra qytetarëve, po dëmton në mënyrë të pakthyeshme besimin tek drejtësia dhe po shkatërron pikërisht atë shpresë që shoqëria shqiptare investoi tek reforma që besuam se po ndërtonim.
