Lufta e Dytë Botërore nuk ndryshoi vetëm kufijtë dhe fatet politike të vendeve. Ajo ndërhyri edhe në jetën e përditshme të qyteteve, deri në detaje që sot mund të duken të pazakonta. Një dokument i vitit 1942 tregon pikërisht një episod të tillë në Tiranë: përplasjen mes autoriteteve dhe pronarëve të lokaleve për… balerinat.
Në fillim të vitit 1942, prefekti i Tiranës kishte dhënë një urdhër të qartë: në lokalet e qytetit të ndërpritej argëtimi me balerina që kërcenin dhe shoqëronin klientët në tavolina. Në një kohë lufte dhe kontrolli të fortë administrativ, autoritetet kërkonin të vendosnin rregull dhe kufizime edhe në jetën e natës.
Por për pronarët e disa prej lokaleve më të njohura të kryeqytetit, ky vendim ishte një goditje e drejtpërdrejtë për biznesin.
Përballë këtij vendimi, tre pronarë lokalesh – Jorgji Koja, Ibrahim Rexha dhe Nevruz Nivica – vendosën t’i drejtohen drejtpërdrejt kryeministrit të kohës, Mustafa Kruja. Në një letër zyrtare të datës 28 janar 1942, ata i kërkonin ndërhyrje për të rishikuar urdhrin e prefektit.
Ata argumentonin se ndalimi i balerinave po i çonte lokalet drejt falimentimit.
Balerinat që performonin në këto ambiente nuk ishin thjesht artiste vendase. Sipas letrës, ato ishin sjellë me shpenzime të mëdha nga Italia, por edhe nga territoret shqiptare të asaj kohe si Kosova, Mali i Zi dhe Maqedonia. Pronarët kishin investuar për udhëtimin, qëndrimin dhe pagesat e tyre, duke e ndërtuar të gjithë modelin e biznesit mbi këtë formë argëtimi.
Lokalet për të cilat bëhej fjalë nuk ishin të panjohura. Në dokument përmenden Koncerti Kristal, Dega Belvedere dhe Paris, ambiente që në atë kohë përbënin një pjesë të rëndësishme të jetës së natës në Tiranë.
Pronarët paralajmëronin se, nëse ndalimi vazhdonte, mbajtja hapur e lokaleve nuk kishte më kuptim ekonomik. Në thelb, ata i thoshin kryeministrit se pa balerinat nuk kishte klientë, dhe pa klientë nuk kishte biznes.
Letra është një dëshmi interesante e jetës urbane të Tiranës në kohën e luftës. Ajo tregon se edhe në një periudhë të trazuar historike, qyteti kishte një jetë nate aktive, me muzikë, vallëzim dhe lokale që kërkonin të mbijetonin mes rregullave të pushtetit dhe kërkesave të klientelës.
Në fund, përtej aspektit kurioz të historisë, dokumenti pasqyron një realitet të njohur edhe sot: përplasjen mes moralit të autoriteteve dhe interesit ekonomik të biznesit.
Edhe në vitin 1942, në mes të luftës, Tirana duket se kishte një debat që nuk lidhej vetëm me politikën apo ushtrinë – por edhe me pyetjen shumë më tokësore: a mund të funksionojë një lokal nate pa balerina? / VNA
