Nga avokat Edmond Petraj
Ndryshimet e reja në nenin 242 të Kodit të Procedurës Penale nuk janë thjesht teknikalitete juridike.
Ato prekin drejtpërdrejt ekuilibrin mes pushteteve dhe kufirin delikat mes hetimit penal dhe funksionimit të institucioneve kushtetuese.
Për vite me radhë, një interpretim i paqartë i nenit 242 krijonte një hapësirë të rrezikshme: një defekt procedural, një firmë e munguar, një kërkesë e paqartë – dhe menjëherë hapej dera për përplasje institucionale.
Një vendim procedural mund të paralizonte një funksionar të zgjedhur, duke prodhuar tension mes pushtetit ekzekutiv dhe sistemit të drejtësisë. Në vend që ligji të garantonte stabilitet, ai mund të përdorej si mjet presioni politik.
Ky ishte rreziku real: jo thjesht një debat juridik, por një situatë ku një mangësi formale mund të shndërrohej në krizë kushtetuese.
Kur procedura nuk është e qartë, interpretohet sipas interesit. Dhe kur interpretohet sipas interesit, drejtësia rrezikon të perceptohet si instrument force.
Ndryshimet e fundit synojnë pikërisht këtë: të mbyllin hapësirat për abuzim, të saktësojnë kompetencat dhe të ndajnë qartë kufijtë mes hetimit penal dhe ushtrimit të mandatit publik. Hetimi penal duhet të jetë i fortë, por jo destabilizues.
Askush nuk duhet të jetë mbi ligjin, por as ligji nuk duhet të përdoret si mjet për të rrëzuar balancën kushtetuese.
Në një shtet të së drejtës, procedura nuk është formalitet. Është garanci. Kur ajo është e paqartë, krijon terren për konflikt. Kur ajo është e qartë, forcon institucionet.
Neni 242 nuk është vetëm një dispozitë teknike. Është vijë ndarëse mes drejtësisë dhe krizës. Dhe çdo ndryshim që e bën atë më të qartë, më të balancuar dhe më të mbrojtur nga interpretimet e rrezikshme, është një hap drejt stabilitetit institucional jo drejt përplasjes së pushteteve.
Nëse do ta themi troç: problemi nuk ishte mungesa e normës por mungesa e vullnetit për ta lexuar atë.
Neni 103/3 i Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë ka qenë aty, i qartë, i shkruar, i votuar. Nuk ishte një dispozitë e fshehur në fusnota. Ishte normë kushtetuese, me fuqi superiore ndaj çdo ligji procedural. Dhe megjithatë, në praktikë, pati raste kur ai u anashkalua sikur të mos ekzistonte.
Kur një gjykatë qoftë edhe në tre shkallë nuk arrin të lexojë një dispozitë kushtetuese që qëndron mbi çdo nen të Kodi i Procedurës Penale, atëherë nuk kemi më debat interpretimi. Kemi problem serioz me hierarkinë e normave.
Kushtetuta është busulla.
Kodi procedural është mjeti. Mjeti nuk mund të përdoret për të deformuar busullën.
Nëse neni 242 i Kodit është interpretuar në mënyrë që bie ndesh me frymën dhe tekstin e nenit 103/3, atëherë kemi përmbysje të rendit juridik: norma më e ulët vendoset mbi normën më të lartë.
Kjo nuk është thjesht gabim procedural është cenim i parimit të supremacisë kushtetuese.
Pyetja thelbësore nuk është “a ekzistonte neni 103/3?”. Po, ekzistonte.
Pyetja është: pse u lexua vetëm Kodi dhe jo Kushtetuta?
Sepse kur Kushtetuta lihet mënjanë, hapet rruga për konflikt institucional. Kur një dispozitë kushtetuese nuk merret në konsideratë, krijohet perceptimi se procedura po përdoret përtej qëllimit të saj. Dhe aty lind tensioni mes pushteteve.
Një gjykatë nuk ka luksin të “harrojë” Kushtetutën. Ajo është e detyruar ta vendosë atë në krye të çdo arsyetimi. Në të kundërt, drejtësia nuk duket më si garant i rendit kushtetues, por si aktor në përplasje politike.
Supremacia kushtetuese nuk është teori akademike.
Është themeli i shtetit.
Dhe çdo vendim që nuk e nis arsyetimin nga Kushtetuta, rrezikon të lëkundë vetë themelet që pretendon të mbrojë.
