Nga Baton Haxhiu
Orwelli në fillim të Ferma e kafshëve nuk ndërton një mashtrim. Ai ndërton një ëndërr. Një premtim që duket i pastër, pothuajse i pakundërshtueshëm. Që të gjithë do të jenë të barabartë. Që askush nuk do të jetë mbi tjetrin. Që një rend i ri lind nga lodhja e padrejtësisë së pushteteve të vjetra.
Por rrëfimi nuk është për lindjen e kësaj ëndrre. Është për mënyrën se si ajo degradohet. Si zbret nga ideali në zakon. Si shndërrohet, jo në tragjedi, por në banalitet.
Sepse ndryshimi në qeverisje nuk vjen si tradhti e madhe. Nuk vjen me zhurmë. Vjen si zakon. Fillon me përjashtime të vogla që arsyetohen si të përkohshme. Pastaj kthehet në privilegje që justifikohen si të domosdoshme. Në dallime që nuk pranohen si të tilla, por shpjegohen si funksionale, si pjesë e “realitetit”.
Ajo që thuhet në rrjete sociale, në deklarata, në mbrojtje të përditshme. Fjalët fillojnë të lëvizin ngadalë. Kuptimet të zbehen. Barazia nuk zhduket nga fjalori. Ajo mbetet aty, por si një fjalë pa përmbajtje. Riformulohet. Zbutet. Derisa bëhet diçka tjetër, por vazhdon të quhet njësoj.
Dhe në atë moment, gënjeshtra nuk është më e dukshme. Nuk ka nevojë të fshihet. Është bërë e pranueshme.
Është bërë versioni i saj.
Sepse ato nuk janë një fakt i thjeshtë. Janë një fjali e ndërtuar për të prodhuar një moral. Për të thënë se je ndryshe. Se nuk ke marrë. Se je i pastër.
Ti mund të kesh 16 euro në deklarim.
Por pushteti yt nuk jeton me 16 euro.
Ai lëviz me makina të shtrenjta. Me privilegje të heshtura. Me një rreth që nuk ka mbetur në atë shifër. Me një qeveri ku varfëria nuk është më realitet, por kujtim i përdorur si dekor.
Dhe kontrasti bëhet edhe më i rëndë kur jeta jote personale nuk është ajo që i tregohet publikut si identifikim. Një familje në një nga shtetet më të pasura të Evropës. Një distancë që nuk mbulohet me asnjë deklaratë pasurie.
Kjo nuk është thjeshtësi. Kjo është gënjeshtër e rafinuar dhe që nuk e mohon të vërtetën. E përdor atë. Merr një copë të vogël të saj dhe e ngre në nivel morali, për të mbuluar pjesën tjetër.
Po, mund të jetë e vërtetë që ke 16 euro.
Por nuk është e vërtetë që kjo të përkufizon.
Sepse ndërkohë që kjo shifër shitet si ndershmëri, pushteti yt prodhon diçka tjetër. Prodhon privilegj. Prodhon pasurim rreth teje. Prodhon një sistem ku dallimi mes asaj që thua dhe asaj që ndodh bëhet gjithnjë e më i madh.
Dhe këtu gënjeshtra bëhet më e rrezikshme. Sepse nuk është më vetëm deklaratë. Është moral me rrenë brenda.
Është përpjekje për të bindur të tjerët se kontrasti që shohin nuk ekziston. Se problemi nuk është sistemi, por perceptimi. Se mjafton që ti nuk ke, për të justifikuar atë që kanë të tjerët.
Kjo është ajo që e bën të pashije.
Sepse në fund, nuk është problem varfëria jote, por është përdorimi i saj.
Në Fermën e kafshëve, derrat nuk u bënë të ndryshëm brenda natës. Ata u bënë të tillë duke bindur të tjerët se nuk kishin ndryshuar. Se ishin ende njësoj. Se gjithçka që bënin ishte për të mirën e përbashkët.
Dhe në fund, askush nuk e dallonte më ndryshimin, sepse kur një njeri deklaron varfëri, por nuk shqetësohet nga pasuria që rritet rreth tij, ai nuk është më simbol i ndershmërisë. Është mburoja morale e saj me një mashtrim 16 eurosh.
Dhe në atë moment, 16 eurot nuk kanë më rëndësi, sepse ajo që mbetet është kjo që secili njeri i ndershëm e mendon.
Nëse je kaq i pastër, pse nuk të pengon papastërtia përreth?
Nëse je kaq i varfër, pse pushteti yt prodhon të pasur?
Sepse në fund, nuk është çështje xhepi.
Është çështje ndërgjegjeje.
Dhe kur gënjeshtra bëhet mënyrë për të mbrojtur atë ndërgjegje, ajo nuk është më gabim. Është zgjedhje personale e jotja për të bërë moralistin gënjeshtar.
Prandaj kjo zgjedhje që nuk matet me 16 euro, por matet me distancën mes asaj që thua dhe asaj që je.
