Në qendër të kësaj puntate është një dëshmi që vjen si një rikthim i gjallë në një kohë të errët dhe të rënduar nga ankthi i mbijetesës: ish xhenieri Xhorxhi Koçi hap kujtesën e tij për ndërtimin e kompleksit fortifikues të Porto Palermos. Një vepër kolosale, e ngritur mes gurëve dhe detit, që sot qëndron si një trup i heshtur betoni. Por përtej strukturës fizike, fshihet historia njerëzore, punë e detyruar, sakrifica, dhe pyetje që ende kërkojnë përgjigje. Sa jetë u konsumuan në ndërtimin e këtij sistemi tunelesh? Sa dhimbje u mbyllën brenda atyre mureve? Dhe mbi të gjitha, a ishte kjo një domosdoshmëri strategjike, apo një iluzion i frikës që ndërtoi më shumë se sa mbrojti?
Më pas, rrëfimi zhvendoset në një tjetër hapësirë ku koha duket sikur ka ndaluar te Ish Metalurgjiku i Elbasanit. Në rubrikën Amarcord, hapet një derë që nuk është hapur për vite me radhë. Brenda saj, një zyrë e ruajtur me një përpikëri të çuditshme, si një kapsulë kohe që mban ende aromën e një sistemi që dikur dominonte çdo aspekt të jetës. Dokumente, mobilie, detaje që flasin pa zë. Kujt i përkiste kjo hapësirë? Një drejtuesi, një funksionari, apo një figure që mbante peshën e një industrie të tërë? Dhe pse është ruajtur kështu, kur gjithçka tjetër përreth është zhdukur ose transformuar?
Në Esencë Arkiv, historia merr një dimension tjetër, atë të njerëzve që ndërtuan themelet e pasurisë natyrore shqiptare. Ish gjeologu Arqile Teta sjell në vëmendje një figurë që duket sikur i përket një epoke tjetër, polakut Stanislav Zuber. Një emër që lidhet ngushtë me lindjen e industrisë së naftës në Shqipëri. Një i huaj që i dha vendit një pasuri të jashtëzakonshme, por që përfundoi në mënyrë tragjike. Çfarë solli ai me vete? Çfarë la pas? Dhe pse historia e tij përfundon në errësirë, mes dyshimeve dhe heshtjes? Kush e vrau atë në Tiranë?
Në rubrikën Ditar nga e kaluara, ndalesa është tek 24 prilli, një datë që në dukje kalon si çdo tjetër, por që në brendësi mbart ngjarje, kthesa dhe momente që kanë ndikuar në rrjedhën e historisë shqiptare. Është një rikujtim se çdo ditë ka peshën e saj, dhe se historia nuk është vetëm ajo që mësojmë, por edhe ajo që zgjedhim të kujtojmë.
Kjo nuk është thjesht një puntatë televizive. Është një përballje me të kaluarën, një përpjekje për të kuptuar atë që kemi qenë, dhe ndoshta, përmes saj, edhe atë që jemi sot. /Eljan Tanini
