Nga Ilir Demalia
Ka momente kur një fjali e vetme në sallën e gjyqit mjafton për të ekspozuar jo vetëm mungesë profesionalizmi, por një problem shumë më të thellë: deformimin e vetë kuptimit të drejtësisë. Deklaratat e prokurorit Ols Dado në procesin ndaj Erion Veliaj nuk janë thjesht të papërshtatshme — ato janë simptomë e një injorance juridike që, kur vishet me pushtet, bëhet e rrezikshme.
Në një shtet që pretendon të jetë i së drejtës, prezumimi i pafajësisë nuk është dekor retorik. Ai është themeli mbi të cilin ngrihet çdo proces penal i ndershëm. Kushtetuta dhe Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut nuk lënë vend për interpretim: askush nuk është fajtor pa një vendim të formës së prerë. Kur një prokuror lejon vetes tone ironike, paragjykuese apo relativizuese ndaj një të pandehuri, ai nuk “gabon” — ai shkel një parim themelor.
Dhe këtu nuk kemi të bëjmë vetëm me etikë komunikimi. Kemi të bëjmë me keqkuptim alarmant të rolit të prokurorit. Prokurori nuk është një aktor politik, as një klloun i sallës së gjyqit që kërkon duartrokitje imagjinare. Ai është garant i ligjshmërisë. Kur ky rol zëvendësohet me cinizëm apo banalizim të masave më të rënda si heqja e lirisë, atëherë drejtësia zhvendoset nga ligji tek arbitrariteti.
Masat e sigurimit, veçanërisht arresti në burg, janë ndërhyrja më ekstreme që shteti mund t’i bëjë lirisë së individit. Ligji kërkon proporcionalitet, domosdoshmëri dhe prova konkrete. Çdo tentativë për ta trajtuar këtë realitet si çështje dytësore apo si material për batuta është jo vetëm e papërgjegjshme, por edhe thellësisht antikushtetuese në frymë.
Po aq shqetësuese është edhe rezistenca ndaj transparencës. Një proces i hapur nuk është favor politik, por e drejtë themelore. Drejtësia që druhet nga publiku është drejtësi që ka humbur besimin tek vetja. Dhe kur prokurorët, në vend që të garantojnë standarde, kontribuojnë në uljen e tyre, atëherë dëmi shkon përtej një çështjeje konkrete — ai godet besimin publik.
Sepse në fund të ditës, drejtësia nuk matet vetëm me vendime, por me integritetin e procesit. Një prokuror që nuk kupton peshën e fjalës së tij në sallën e gjyqit, nuk po dëmton vetëm një të pandehur — po minon vetë themelet e sistemit që përfaqëson.
Rasti i Ols Dados nuk është incident i izoluar për t’u harruar me kalimin e ditëve. Është një kambanë alarmi. Një provë e qartë se reforma në drejtësi nuk mjafton nëse nuk shoqërohet me kulturë juridike, etikë profesionale dhe ndjenjë përgjegjësie.
Sepse kur injoranca juridike bashkohet me arrogancën e pushtetit, rezultati nuk është drejtësi. Është deformim i saj. Dhe Ola Dado është shëmbulli më I keq dhe brutal. Kjo dhe për vetë faktin, se ai togën e prokurorit e mban në mënyrë të paligjshme pasi nuk ka magjistraturën. Ky rast tregon gjendjen e rëndë të kontrollit dhe funksionimit ligjor të shtetit të së drejtës.
